კიბერსივრცეში პერსონალური მონაცემების დაცვა: არასაკმარისი სამართლებრივი გარანტიები და რეკომენდაციები

სიახლეები | კვლევები | ინტერნეტი და ინოვაციები | ანალიზი 13 სექტემბერი 2022

ციფრული ტრანსფორმაციის ეპოქაში იზრდება როგორც სახელწიფო და კომერციული ელექტრონული სერვისების, ასევე მათი მომხმარებელთა რაოდენობა. მოქალაქეების პერსონალური მონაცემების მნიშვნელოვანი ნაწილი სწორედ ამგვარ ინფორმაციულ სისტემებში, ელექტრონულ რეესტრებსა და საკომუნიკაციო ქსელებში გროვდება. მათში დაცული მონაცემების მოცულობის გამო ამგვარი სისტემები და მოწყობილობები ყველაზე ხშირად ხდებიან კიბერშეტევების ობიექტები.

 

ციფრული გარემოს კიბერუსაფრთხოების უზრუნველყოფასთან დაკავშირებული გამოწვევები საქართველოსთვის ახალი არაა. 2008 წლის რუსეთ–საქართველოს ომის დროს განხორციელებულმა კიბერშეტევებმა, რომელთა მთავარ სამიზნესაც სამთავრობო უწყებები და მედია საშუალებები წარმოადგენდა, საგრძნობლად დააზიანა ქვეყნის კრიტიკული ინფრასტრუქტურა. საპასუხოდ, ქვეყანამ მიიღო კანონი „ინფორმაციული უსაფრთხოების შესახებ“, შექმნა კიბერუსაფრთხოებაზე პასუხისმგებელი უწყება და კომპიუტერულ ინციდენტებზე რეაგირების ჯგუფი. მნიშვნელოვანი პროგრესის მიუხედავად, ბოლო წლების კიბერშეტევებმა აჩვენა, რომ როგორც სამთავრობო ასევე კერძო სექტორი კვლავაც მოწყვლადია კიბერშეტევების მიმართ. ერთ-ერთი ბოლო, საჯაროდ ცნობილი შემთხვევა 2020 წლის სექტემბერში მოხდა, როდესაც უცხო ქვეყნიდან საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს კომპიუტერულ სისტემაზე განხორციელდა კიბერშეტევა.[1] მიზანი სამინისტროს ცენტრალურ აპარატსა და მის სტრუქტურულ ერთეულებში, მათ შორის, დაავადებათა კონტროლისა და რიჩარდ ლუგარის სახელობის საზოგადოებრივი ჯანდაცვის კვლევითი ცენტრის მონაცემთა ბაზებში დაცული სამედიცინო ხასიათის დოკუმენტაციისა და პანდემიის მართვასთან დაკავშირებული მნიშვნელოვანი ინფორმაციის დაუფლება და გამოყენება იყო. მანამდე, იმავე წლის მარტში მილიონობით საქართველოს მოქალაქის პირადი ინფორმაცია (მათ შორის, პირადი ნომრები, დაბადების თარიღი, მობილური ტელეფონი, მისამართი) აიტვირთა ჰაკერულ ფორუმზე. მოგვიანებით აღმოჩნდა, რომ აღნიშნული ბაზები 2011 წელს გაჟონილ ინფორმაციას მოიცავდა.[2] ეს გარემოებები ხაზს უსვამს, რამდენად მნიშვნელოვანია კიბერუსაფთხოების უზრუნველყოფაზე მიმართული სახელმწიფო პოლიტიკა ითვალისწინებდეს პერსონალური მონაცემების უსაფრთხოებისა და ინტერნეტ სივრცეში პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის დაცვის გარანტიებს.

 

საკანონმდებლო ცვლილებები და კიბერუსაფრთხოების ახალი არქიტექტურა საქართველოში

 

ქვეყნის კიბერუსაფრთხოების გასაძლიერებლად, 2021 წელს, საქართველოში მნიშვნელოვანი საკანონმდებლო ცვლილებები განხორციელდა. კანონში - ინფორმაციული უსაფრთხოების შესახებ - ცვლილებების საფუძველზე, რადიკალურად შეიცვალა კიბერუსაფრთხოების არქიტექტურა. სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურის საჯარო სამართლის იურიდიული პირი, ოპერატიულ - ტექნიკური სააგენტო (OTA) გახდა კიბერუსაფრთხოების უზრუნველყოფის მთავარი მაკოორდინირებელი, აღმასრულებელი და ზედამხედველი უწყება.

 

კრიტიკული ინფორმაციული სუბიექტები დაიყო 3 კატეგორიად:

 

ა) პირველი კატეგორიის სუბიექტებში მოხვდნენ სახელმწიფო ორგანოები, დაწესებულებები, საჯარო სამართლის იურიდიული პირები და სახელმწიფო საწარმოები;

 

ბ) მეორე კატეგორიის სუბიექტებში მოხვდნენ ელექტრონული კომუნიკაციების კომპანიები;

 

გ) მესამე კატეგორიის სუბიექტებში მოიაზრებიან კერძო სამართლის იურიდიული პირები, მაგალითად, ბანკები, სადაზღვევო კომპანიები და ფინანსური ინსტიტუტები.

 

2021 წლის 30 დეკემბრიდან ამოქმედდა კრიტიკული ინფორმაციული სისტემების სუბიექტების ახალი ნუსხა, რომლითაც განისაზღვრა პირველი, მეორე და მესამე კატეგორიების სუბიექტები.[3] პირველ კატეგორიაში მოცემულია ჯამში 61 საჯარო დაწესებულება. მანამდე არსებული ნუსხა მოიცავდა 39 საჯარო უწყებას, რომელიც აერთიანებდა საქართველოს მთავრობისგან ინსტიტუციურად სრულიად დამოუკიდებელ ადმინისტრაციულ ორგანოებს, კერძოდ: საქართველოს პარლამენტს, პრეზიდენტის ადმინისტრაციას, ქალაქ თბილისის მერიას, ცენტრალურ საარჩევნო კომისიას, საქართველოს ეროვნულ ბანკს, საქართველოს რკინიგზას, შპს საქაერონავიგაციასა და სხვა.

 

ახალ რედაქციაში დამატებულია ისეთი უწყებები, როგორიცაა: სახელმწიფო ინსპექტორის სამსახური (აღნიშნული 2022 წელს გაუქმდა და მის ნაცვლად ორი ახალი უწყება შეიქმნა - სპეციალური საგამოძიებო სამსახური და პერსონალურ მონაცემთა დაცვის სამსახური), გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო, კულტურის, სპორტისა და ახალგაზრდობის სამინისტრო, იუსტიციის სამინისტროს დაქვემდებარებული სსიპ-ები: ეროვნული არქივი, საკანონმდებლო მაცნე, ნოტარიუსთა პალატა, აღსრულების ეროვნული ბიურო, ასევე, სსიპ საჯარო სამსახურის ბიურო, სსიპ საპენსიო სააგენტო, შპს საქართველოს ფოსტა. მუნიციპალური ორგანოებიდან დამატებულია ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულო და თბილისის მერიის ა(ა)იპ მუნიციპალური სერვისების განვითარების სააგენტო. დამატებულია ასევე აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის საკანონმდებლო და აღმასრულებელი ორგანოები - უმაღლესი საბჭო და მთავრობის აპარატი.

 

მეორე კატეგორიის სუბიექტები მოიცავს რვა ორგანიზაციას - ინტერნეტ სერვის პროვაიდერებს -  შპს მაგთიკომი, სს სილქნეტი, შპს ბიონ-საქართველო, შპს ახალი ქსელები, შპს დელტა-კომი, შპს ოპტიკურ-ბოჭკოვანი ტელეკომუნიკაციის ქსელი - ფოპტნეტი, შპს კავკასუს ონლაინი და შპს სისტემ ნეტი. სუბიექტებში არ არიან შესული მცირე ოპერატორები.

 

მესამე კატეგორიის სუბიექტები 29 ორგანიზაციას აერთიანებენ, რომელთა შორის არიან მსხვილი დასაზღვევო კომპანიები, ბანკები, ასევე, მნიშვნელოვანი ენერგო, წყალმომარაგებისა და ელექტრომიმწოდებელი კომპანიები (კერძო სამართლის იურიდიული პირები), როგორიცაა, სს თელასი, შპს ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერი, შპს თბილისის ელექტრომიმწოდებელი კომპანია (თელმიკო), შპს სოკარ ჯორჯია გაზი და ა.შ.

 

ოპერატიულ-ტექნიკური სააგენტო (OTA) კოორდინირებას გაუწევს პირველ და მეორე კატეგორიაში შესულ ორგანიზაციებს, ციფრული მმართველობის სააგენტოს (ყოფილი, მონაცემთა გაცვლის სააგენტოს) რეგულირების სფეროში კი ნაწილობრივ რჩება მესამე კატეგორიის კრიტიკული ინფორმაციული სისტემის სუბიექტები, რამდენადაც კომერციული ბანკების ინფორმაციული უსაფრთხოების უზრუნველყოფის ზედამხედველობასა და რეგულირებას კოორდინაციას გაუწევს ეროვნული ბანკი.

 

კიბერუსაფრთხოების გაზრდის მიზნით, კანონში მნიშვნელოვანი ცვლილებების მიუხედავად, ახალმა რეგულაციებმა სამოქალაქო საზოგადოების კრიტიკა დაიმსახურა. განსაკუთრებით პრობლემურად შეფასდა უსაფრთხოების სამსახურისთვის გაზრდილი ძალაუფლება და კიბერსივრცეში პერსონალური მონაცემების დაცვის გარანტიების ნაკლებობა. კერძოდ, სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციების მოსაზრებით, OTA-ს გაუჩნდებოდა პირდაპირი წვდომა სახელმწიფო ორგანოებისა და სატელეკომუნიკაციო სექტორის ინფორმაციულ სისტემებზე და არაპირდაპირი წვდომა ამ სისტემებში დაცულ პერსონალურ და სხვა სენსიტიურ ინფორმაციაზე, რამდენადაც, ნორმათა ბუნდოვანება აჩენს პერსონალურ მონაცემთა არაკანონიერად და არაპროპორციულად დამუშავების რეალურ საშიშროებას.[4] ამავდროულად, მათი მოსაზრებით, კანონპროექტი არ შეესაბამებოდა  ,,ქსელური უსაფრთხოების მაღალი სტანდარტისა და ინფორმაციული სისტემების დაცვის თაობაზე“ ევროპული დირექტივის (ე.წ. NIS დირექტივა) მთელ რიგ პრინციპებს, რომლის გათვალისწინებაც საქართველოსთვის სავალდებულოა ევროკავშირთან ასოცირების ხელშეკრულების ფარგლებში.

 

მართალია, კანონის მიღებამდე მოხდა ცალკეული პრობლემური დეფინიციების დავიწროება,[5] ასევე, გათვალისწინებულ იქნა საბანკო სექტორის შენიშვნები, თუმცა, სამოქალაქო სექტორისთვის პრობლემური საკითხი, სახელმწიფო უსაფრთხოების გაზრდილ უფლებამოსილებასთან დაკავშირებით, უცვლელი დარჩა. კანონში შეტანილი ცვლილებების კრიტიკის საპასუხოდ, მაშინდელმა პარლამენტის თავმჯდომარემ განაცხადა, რომ ევროდირექტივასთან ჰარმონიზაციისთვის დარჩენილი იყო რამდენიმე საკითხი, მუშაობა გაგრძელდებოდა სამუშაო ჯგუფის ფარგლებში და შემუშავდებოდა ახალი საკანონმდებლო ცვლილება, რომელსაც, საჭიროების შემთხვევაში, დაჩქარებული წესით მიიღებდნენ.[6] თუმცა, ამ დრომდე ცვლილებები არ დაინიცირებულა.

 

საგულისხმო იყო კანონპროექტის მიღების პროცესიც. საკანონმდებლო ცვლილებები წინ უსწრებდა ქვეყნის ახალი კიბერუსაფრთხოების ეროვნული სტრატეგიის დამტკიცებას, რომელიც სამწლიანი პაუზის შემდეგ განახლდა. შესაბამისად, ქვეყნის კიბერუსაფრთხოების არქიტექტურის რადიკალური ცვლილება დაეფუძნა არა ქვეყნის სტრატეგიულ დოკუმენტს, რომელიც ქვეყნის ერთიან ხედვასა და შემდეგი წლების განმავლობაში სტრატეგიულ მიზნებს განსაზღვრავს, არამედ პარალემნტის წევრის (ირაკლი სესიაშვილი) მიერ მომზადებულ საკანონმდებლო ცვლილებებს. აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ სტრატეგიის მომზადებაში ჩართულნი იყვნენ სხვადასხვა უწყებები, მაშინ როცა საკანონმდებლო ცვლილებები წინასწარი კონსულტაციების გარეშე იქნა ინიცირებული.

 

კიბერუსაფრთხოების ახალი სტრატეგია და მიზნები

 

2021 წლის 30 სექტემბერს საქართველოს მთავრობის დადგენილებით მიღებულ იქნა საქართველოს კიბერუსაფრთხოების 2021 – 2024 წლების ეროვნული სტრატეგია და მისი სამოქმედო გეგმა.[7]

 

სტრატეგიული დოკუმენტი ოთხ პრიორიტულ მიზანს განსაზღვრავს:

 

- მიზანი 1: ინფორმაციული საზოგადოებისა და ორგანიზაციების კიბერკულტურის განვითარება და შესაძლებლობების გაძლიერება კიბერსივრცეში საფრთხეებსა და ინციდენტებთან გამკლავების მიზნით;

 

- მიზანი 2: კიბერუსაფრთხოების მმართველობითი სისტემის მდგრადობა და საჯარო-კერძო თანამშრომლობის გაძლიერება

 

- მიზანი 3: კიბერშესაძლებლობების განვითარება ძლიერი ადამიანური რესურსითა და სათანადო ტექნიკური უზრუნველყოფის საშუალებებით

 

- მიზანი 4: კიბერუსაფრთხოების საერთაშორისო ასპარეზზე საქართველოს, როგორც უსაფრთხო და დაცული ქვეყნის როლის გაძლიერება

 

პერსონალური მონაცემთა დაცვის მიმართულებით სტრატეგიასა და მის სამოქმედო გეგმაში ცალკეული გარემოებებია ნახსენები. მიმოხილვის ნაწილში აღნიშნულია, რომ პერსონალურ მონაცემთა დაცვის სამსახური ახორციელებს ქვეყანაში პერსონალურ მონაცემთა დამუშავების კანონიერების კონტროლს და პასუხისმგებელია მონაცემთა დაცვის მარეგულირებელი კანონმდებლობის შესრულებაზე. ასევე, სამსახური კონტროლს უწევს კიბერსივრცეში ფარული საგამოძიებო მოქმედებების განხორციელების პროცესს.

 

სტრატეგიის განხორციელების პრინციპებში ხაზგასმულია, რომ კიბერუსაფრთხოების უზრუნველყოფა უნდა განხორციელდეს პროპორციულ, თანაზომიერ და აუცილებელ ღონისძიებათა ერთობლიობით ისე, რომ არ ილახებოდეს პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობა და უზრუნველყოფილი იყოს პერსონალურ მონაცემთა დაცვა.

 

პერსონალურ მონაცემთა დაცვის სამართლებრივი გარანტიების ჭრილში შეიძლება გამოვყოთ სტრატეგიით დაგეგმილი აქტივობები, რომლებიც ძირითადად კიბერუსაფრთხოების მმართველობითი სისტემის მედეგობის გასაზრდელად არის დაგეგმილი:

 

 - ევროკავშირთან ასოცირების შეთანხმებით აღებული ვალდებულებებისა და ePrivacy დირექტივის შესაბამისად, „ელექტრონული კომუნიკაციების შესახებ“ საქართველოს კანონში შესატანი ცვლილებების შესახებ შესაბამისი კანონპროექტის მომზადება;

 

 - CERT/CSIRT-ებს, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს, კრიტიკული ინფორმაციული სისტემის სუბიექტებს, ინტერნეტ სერვის პროვაიდერებსა და სხვა პასუხისმგებელ უწყებებს შორის კიბერინციდენტებისა და კიბერსაფრთხეების შესახებ შეტყობინებისა და მათზე რეაგირების სამართლებრივი მექანიზმის შემუშავება, ინფორმაციის ურთიერთგაცვლის ერთიანი პლატფორმის შექმნა და განვითარება;

 

 - საგამოძიებო მოქმედებების განხორციელებისას მოპოვებული ელექტრონული (მათ შორის, პერსონალური მონაცემების შემცველი) მტკიცებულებების დამუშავებისა და მათთან მოპყრობის სამართლებრივი საფუძვლების ანალიზი და შესაბამისი საკანონმდებლო ცვლილებების მომზადება.

 

ხსენებული აქტივობების განხორციელება 2023-2024 წლებშია დაგეგმილი. მათი განხორციელების პროცესში პერსონალურ მონაცემთა დაცვის სამსახური პარტნიორ უწყებად არის დასახელებული.

 

ერთ-ერთი აქტივობა ასევე ეხება NIS დირექტივას, კერძოდ, განსაზღვრულია NIS დირექტივასთან სსიპ – ციფრული მმართველობის სააგენტოს მიერ მიღებული ნორმატიული აქტების ჰარმონიზაცია. თუმცა, საგულისხმოა, რომ აღნიშნული აქტივობა არ არის გათვალისწინებული კიბერუსაფრთხოებაზე პასუხისმგებელ სხვა უწყებებთან მიმართებითაც.

 

მართალია სტრატეგია შეიცავს ცალკეულ აქტივობებს პერსონალური მონაცემების სამართლებრივი გარანტიების გასაუმჯობესებლად, ასევე, ნახსენებია ის ევროკავშირის დირექტივები (NIS დირექტივა, ePrivacy დირექტივა), რომლებიც მნიშვნელოვანია ციფრულისფეროსმარეგულირებელიევროკავშირისუსაფრთხოებისმოთხოვნების დასაკმაყოფილებლად, მაგრამ ხაზგასმული არ არის ევროკავშირის მონაცემთა დაცვის ზოგადი რეგულაციის (General Data Protection Regulation – GDPR) მოთხოვნების დაკმაყოფილების მნიშვნელობა. ასევე, NIS დირექტივა და ePrivacy დირექტივების შემთხვევაშიც აქცენტი კეთდება კიბერუსაფრთხოებაზე პასუხისმგებელ მხოლოდ ცალკეულ უწყებებზე, და არ იკვეთება რამდენად იქნება გათვალისწინებული ამ კუთხით OTA-ს  უფლებამოსილებისკონტროლისადაზედამხედველობისმექანიზმები. შესაბამისად, მართალია სტრატეგია პრინციპების დონეზე აღიარებს პერსონალური მონაცემების დაცვის აუცილებლობას, მაგრამ არასაკმარისია ამ მიზნის მისაღწევად დაგეგმილი აქტივობები. რაც უზრუნველყოფდა ერთი მხრივ, კიბერუსაფრთხოების გაზრდას და მეორე მხრივ, კიბერსივრცეში მოქალაქეთა პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის დაცვას.

 

კიბერსივრცეში პერსონალური მონაცემების დაცვის სამართლებრივი გარანტიების ნაკლებობა

 

პერსონალურ მონაცემთა უსაფრთხოების საკითხის კიბერუსაფრთხოების ხელშემწყობ ჩარჩოსთან თანხვედრისა და ინტეგრირების აუცილებლობაზე მიანიშნებდა IDFI-ის ერთ-ერთი ბოლო კვლევა, სადაც გაანალიზდა აღნიშნულ საკითხებზე საქართველოს კანონმდებლობა, საუკეთესო ევროპული სამართლებრივი ჩარჩო, და გამოვლენილი ნაკლოვანებების საფუძველზე შემუშავდა რეკომენდაციები.[8]

 

ხსენებული დოკუმენტი ხაზს უსვამდა შემდეგ გამოწვევებსა და საჭიროებებს:

 

ა) გადამეტებული კონტროლისა და ზედამხედველობის რეჟიმი - ინფორმაციული უსაფრთხოების შესახებ ახალი კანონით განსაზღვრული საზედამხედველო მოდელი კრიტიკული ინფრასტრუქტურების კიბერმედეგობისა და თვითგაძლიერების ნაცვლად ხშირ შემთხვევაში ზედამხედველი სუბიექტის მიერ პირდაპირ საქმიანობაში ჩარევას და სადავეების საკუთარ ხელში აღებასგულის ხმობს. საზედამხედველო ორგანოების მხრიდან ზედამხედველობის რეჟიმი დასულია ყოველდღიურ ოპერატიულ დონეზე, კრიტიკული ინფორმაციული სისტემების წვდომისა და კონტროლის აქტივობებზე. მაშინ როცა, NIS დირექტივა მთავარ აქცენტს სუბიექტების მხარდაჭერაზე, გაძლიერებასა და არა მათ ნაცვლად კიბერშეტევების მართვაზე აკეთებს. საზედამხედველო ორგანოების მხრიდან რეგულირების დროს ასევე უნდა იყოს დაცული პროპორციულობის, ბალანსისა და აუცილებლობის პრინციპები.

 

ბ) ქსელური მონიტორინგის სისტემასთან დაკავშირებული კითხვები პერსონალური მონაცემების დაცვის ჭრილში - ქსელური სენსორი გახლავთ აპარატული ან/და პროგრამული უზრუნველყოფის საშუალებების ერთობლიობა, რომელიც გამიზნულია ქსელური ნაკადის მონიტორინგისთვის, ინფორმაციული სისტემის წინააღმდეგ მიმართული კომპიუტერული ინციდენტის გამოსავლენად. კანონის თანახმად, მისი კონფიგურირების წესები განისაზღვრება კანონქვემდებარე აქტით - პირველი ან მეორე კატეგორიის კრიტიკული ინფორმაციული სისტემის სუბიექტის მიმართ დგინდება ოპერატიულ-ტექნიკური სააგენტოს უფროსის ბრძანებით, მესამე კატეგორიის კრიტიკული ინფორმაციული სისტემის სუბიექტის მიმართ − ციფრული მმართველობის სააგენტოს თავმჯდომარის ბრძანებით. მნიშვნელოვანია, რომ ამ საკითხის რეგულირება მოხდეს მკაფიო და არაორაზროვანი ნორმებით, რომლებიც კოდიფიცირდება კანონით, რადგან კანონქვემდებარე აქტებით დადგენილი წესები შესაძლოა ხშირად, მარტივად და არაპროგნოზირებადად შეიცვალოს გარეშე პირთა ჩართულობის ნაკლებობის პირობებში.  გარდა ამისა, ქსელური მონიტორინგის სისტემის ფუნქციონირებაზე დამოუკიდებელი და მიუკერძოებელი საზედამხედველო რგოლის არსებობა კრიტიკულად მნიშვნელოვანია.

 

გ) პერსონალურ მონაცემთა კომპრომეტირებისას შეტყობინებების ვალდებულება - კიბერშეტევის დროს ხდება პერსონალური მონაცემების კომპრომეტირება. იმისთვის, რომ კიბერსივრცეში არ მოხდეს პერსონალური მონაცემთა ხელყოფა, აუცილებელია კიბერუსაფრთხოების უზრუნველყოფაზე პასუხისმგებელმა უწყებებმა ითანამშრომლონ პერსონალური მონაცემების დაცვაზე მომუშავე საჯარო დაწესებულებასთან, გაცვალონ ინფორმაცია ინცინდენტის შედეგად პერსონალური მონაცემების ხელყოფის შესახებ  და ერთობლივად იმუშაონ მძიმე შედეგების მინიმიზაციისა და ზიანის შემსუბუქებისთვის. შედარებისთვის, ევროკავშირის მონაცემთა დაცვის ზოგადი რეგულაციის (General Data Protection Regulation – GDPR) მიხედვით, თუ ირღვევა პერსონალურ მონაცემთა უსაფრთხოება, დამმუშავებელმა დარღვევის აღმოჩენიდან არაუგვიანეს 72 საათისა უნდა შეატყობინოს პერსონალურ მონაცემთა დაცვაზე პასუხისმგებელ ორგანოს და იმ პირებს, რომელთაც შეეხოთ აღნიშნული ინციდენტი.„ინფორმაციული უსაფრთხოების შესახებ“  კანონი არ განსაზღვრავს პერსონალურ მონაცემთა დაცვის სამსახურთან ინფორმაციის ურთიერთგაცვლისა და თანამშრომლობის რაიმე ფორმების შესაძლებლობებს.

 

დ) კრიტიკული ინფორმაციული სისტემის სუბიექტებიდან ინფორმაციის გამოთხოვისას, ინფორმაციაზე წვდომის მოპოვებისას მიზნობრიობის, პროპორციულობისა და აუცილებლობის დაცვა - შეცვლილი კანონის არაერთი ნორმა ოპერატიულ-ტექნიკური სააგენტოს, ციფრული მმართველობის სააგენტოსა და კიბერუსაფრთხოების ბიუროს საკუთარ საზედამხედველო სექტორებში ინფორმაციულ აქტივზე პირდაპირი წვდომისა და ინფორმაციის სავალდებულო წესით გამოთხოვის ბერკეტებს აძლევს. მაშინ როცა, ევროკავშირის დირექტივის (NIS დირექტივა) მიხედვით, „ინფორმაციის ან მტკიცებულების მოთხოვნისას კომპეტენტურმა ორგანომ უნდა დაასაბუთოს მოთხოვნის მიზანი და დააკონკრეტოს ინფორმაცია, რომლის გამოთხოვაც საჭიროდ მიაჩნია“.[9]

 

მნიშვნელოვანია, რომ კანონით განსაზღვრული იყოს პროცედურული თუ სამართლებრივი პროტოკოლი, რომელთა დაკმაყოფილების შემთხვევაში, დაშვების აუცილებლობა დასაბუთებული იქნება საზედამხედველო სუბიექტების მიერ და მხოლოდ შემდეგ განხორციელდება წვდომა.

 

ე) კიბერუსაფრთხოების კომპეტენტური ორგანოების საზედამხედველო მექანიზმების სისუსტე - კანონი ღიად ტოვებს OTA-ს უფლებამოსილების კონტროლისა და ზედამხედველობის  მექანიზმებს, და არ განსაზღვრავს კონკრეტული გარანტიებსა და პროცედურულ ბერკეტებს. ინფორმაციული და კიბერუსაფრთხოების სფეროებში დელეგირებული უფლებამოსილებების განახორციელებისას, დეტალურად შესასწავლი და გასაანალიზებელია OTA-ს მიმართ ზედამხედველობის ყველა არსებული და შესაძლო მექანიზმი (საპარლამენტო, სასამართლო, საპროკურორო, სახელმწიფო ინსპექტორის მიერ შემოწმება, შიდა აუდიტი თუ სხვა შესაძლო ბერკეტები), იმისთვის რომ უზრუნველყოფილი ქნას მისი სრულყოფილი და ეფექტური ზედამხედველობა.

 

რეკომენდაციები

 

გამოვლენილი გამოწვევებისა და საკანონმდებლო ხარვეზების საპასუხოდ, IDFI-ის კვლევის ფარგლებში შემუშავდა ცალკეული რეკომენდაციები, რომლებიც დღემდე აქტუალურია ხელისუფლების მიერ დააანონსებული პოტენციური საკანონმდებლო ცვლილებების ჭრილში. ასევე, აღნიშნული რეკომენდაციების გათვალისწინება მნივშენლოვანია კიბერუსაფრთხოების ეროვნული სტრატეგიით გათვალისწინებული აქტივობების განხორციელების დროსაც.

 

- „ინფორმაციული უსაფრთხოების შესახებ“ საქართველოს კანონში მკაფიოდ უნდა განისაზღვროს, რომ პერსონალურ მონაცემთა დამუშავებასთან დაკავშირებულ საკითხებზე, მათ შორის პერსონალურ მონაცემთა უსაფრთხოების დარღვევის ან/და კიბერინციდენტის დროს, თუ როგორ თანამშრომლობს კიბერუსაფრთხოების კომპეტენტური ორგანო პერსონალურ მონაცემების დაცვის სამსახურთან. ჩამოყალიბდეს ინფორმაციის ურთიერთგაცვლის პროტოკოლი და სამართლებრივ-პროცედურული ნორმები.

 

- საქართველოს სამართლებრივ სისტემაში („ინფორმაციული უსაფრთხოების შესახებ“ ან „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ“ საქართველოს კანონებით) დაკონკრეტდეს ორგანიზაციულ-ტექნიკური ზომების ჩამონათვალი, მათი დანიშნულება (მაგ.: მონაცემთა მთლიანობის, ხელმისაწვდომობისა და კონფიდენციალობის უზრუნველყოფა) ან უფრო დეტალური მოთხოვნები (მაგ.: სერტიფიცირებული სისტემების გამოყენება, მონაცემთა დაცვის შიდა პოლიტიკის დოკუმენტების - შინაგანაწესის შემუშავება), რომელთა დანერგვაც უზრუნველყოფს პერსონალურ მონაცემთა კიბერუსაფრთხოებას.

 

- გაანალიზდეს, თუ რამდენად პასუხობს „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ“ საქართველოს კანონის მოთხოვნებს მონაცემთა კიბერსივრცეში უსაფრთხოების ჭრილში „ინფორმაციული უსაფრთხოების შესახებ“ საქართველოს კანონი და აღნიშნული ანალიზის საფუძველზე, სულ მცირე, კრიტიკული ინფორმაციული სისტემების სუბიექტებისთვის, მკაფიოდ იყოს იდენტიფიცირებული კიბერსივრცეში პერსონალური მონაცემების უსაფრთხოების უზრუნველყოფისთვის რა სტანდარტებით უნდა იხელმძღვანელონ.

 

- მნიშვნელოვანია პერსონალურ მონაცემთა დაცვისა და კიბერუსაფრთხოების სფეროების უფლებამოსილი ორგანოების საქმიანობის ურთიერთდაახლოება, მეტი ინტენსივობით თანამშრომლობა და ქმედებების კოორდინირებულად წარმართვა. თანამშრომლობისთვის პირველად დონეზე აუცილებელი სფეროებია: აუდიტის პროცესის კონკრეტული მიმართულებების კოორდინირება, ინფორმაციული უსაფრთხოების და კიბერუსაფრთხოების სპეციალისტების, პერსონალურ მონაცემთა დაცვის თანამშრომლების გადამზადება ურთიერთთანაკვეთ საკითხებში, ცოდნის ამაღლება პერსონალური მონაცემების დამუშავების მიმართ მოთხოვნების შესახებ, ინფორმაციის ურთიერთგაცვლა და ა.შ.

 

/public/upload/00_studies/InfoSecLawFinal.pdf 

_______________

[1] ინფორმაციის თავისუფლების განვითარების ინსტიტუტი. „კიბერშეტევა ჯანდაცვის სამინისტროზე და რუსული კვალი“. სექტემბერი, 2020. ხელმისაწვდომია: https://idfi.ge/ge/strategy_of_russian_cyber_operations

[2] DFRLab. „GeorgiaLeaks: Data from 2011 causes confusion in 2020“. აპრილი, 2020. ხელმისაწვდომია: https://medium.com/dfrlab/georgialeaks-data-from-2011-causes-confusion-in-2020-54c9e0add6d2

[3] საქართველოს მთავრობის დადგენილება №646 პირველი, მეორე და მესამე კატეგორიების კრიტიკული ინფორმაციული სისტემების სუბიექტების ნუსხის დამტკიცების შესახებ. ხელმისაწვდომია: https://matsne.gov.ge/ka/document/view/5346058?publication=0

[4] ინფორმაციის თავისუფლების განვითარების ინსტიტუტი. „X მოწვევის პარლამენტმა „ინფორმაციული უსაფრთხოების შესახებ“ პრობლემური კანონპროექტი მესამე მოსმენით მიიღო“. ივნისი 2021. ხელმისაწვდომია: https://bit.ly/3qDOY68

[5] ინფორმაციის თავისუფლების განვითარების ინსტიტუტი. „პარლამენტმა მხარი არ უნდა დაუჭიროს კანონპროექტს ინფორმაციული უსაფრთხოების შესახებ”. მაისი, 2020. ხელმისაწვდომია: https://idfi.ge/ge/law-on-information-security

[6] საქართველოს პარლამენტი. „პარლამენტმა „ინფორმაციული უსაფრთხოების შესახებ“ კანონში დაგეგმილი ცვლილებები მესამე მოსმენით მიიღო“. ივნისი, 2021. ხელმისაწვდომია: https://bit.ly/3S0q3FS   

[7] საქართველოს მთავრობის დადგენილება №482 საქართველოს კიბერუსაფრთხოების 2021 – 2024 წლების ეროვნული სტრატეგიისა და მისი სამოქმედო გეგმის დამტკიცების შესახებ. ხელმისაწვდომია: https://matsne.gov.ge/ka/document/view/5263611?publication=1

[8] https://idfi.ge/ge/protection_of_personal_data_in_cyberspace

[9]The Directive on security of network and information systems (the NIS Directive) article 15(2)

სხვა მასალები ამ თემაზე
სიახლეები

დეზინფორმაციისა და პროპაგანდის კვლევის სასწავლო პროგრამა დაიწყო

27.09.2022

“ინფორმაციის თავისუფლების განვითარების ინსტიტუტის” წინადადებები ევროკავშირის პრიორიტეტების შესრულებასთან დაკავშირებით

23.09.2022

საინფორმაციო სესია ქუთაისის საკრებულოს წარმომადგენლებთან თემაზე: საჯარო-კერძო დიალოგის ხარისხის შეფასების მექანიზმი

22.09.2022

საინფორმაციო სესია ბათუმის საკრებულოს წარმომადგენლებთან თემაზე: საჯარო-კერძო დიალოგის ხარისხის შეფასების მექანიზმი

22.09.2022
განცხადებები

სამოქალაქო სექტორი სასამართლო სისტემაში არსებული ვითარების შესასწავლად საგამოძიებო კომისიის შექმნას ითხოვს

22.09.2022

მოსამართლეებზე სავარაუდო ზეწოლის ფაქტები რეაგირებას საჭიროებს

22.09.2022

თელარა გელანტიამ IDFI-ს სამართლებრივი მხარდაჭერით დისკრიმინაციის ფაქტის დადგენის მიზნით სახალხო დამცველს მიმართა

19.09.2022

საქართველოს და რუსეთის სპეცსამსახურების კავშირზე გოგაშვილის გაჟღერებული ინფორმაცია გამოძიებას საჭიროებს

15.09.2022
ბლოგპოსტები

საჯარო ინფორმაციის ხელმისაწვდომობა და უფლება სამართლიან სასამართლოზე

11.07.2022

ქართული პრესისა და ბეჭდვითი მედიის ცენზურის ისტორია

03.05.2022

9 მაისის აღნიშვნა რუსეთში

02.05.2022

ციფრული უფლებები ღია მმართველობის პარტნიორობის ფარგლებში

15.04.2022