მამხილებლის ინსტიტუტის მარეგულირებელი კანონმდებობის მოკლე შეფასება

სიახლეები | კორუფციასთან ბრძოლა | პუბლიკაციები | სტატია 25 ივნისი 2014

2014 წლის აპრილში საქართველოს კანონმდებლობაში განხორციელდა მამხილებლის ინსტიტუტთან დაკავშირებული მნიშვნელოვანი ცვლილება.   ცვლილების ტექსტში გათვალისწინებულ იქნა რიგი ჩვენი რეკომენდაციებისა, რომლებზეც ინფორმაციის თავისუფლების განვითარების ინსტიტუტი (IDFI) ჯერ კიდევ ამა წლის თებერვალში საუბრობდა. მიუხედავად ამისა, კანონი კვლავ უყურადღებოდ ტოვებს ბევრ მნიშვნელოვან საკითხს. ამ ეტაპზე გვსურს ჩვენი პოზიცია გამოვხატოთ სწორედ კანონის არსებულ რედაქციასთან დაკავშირებით, მივუთითოთ მის დადებით მხარეებსა და ხარვეზებზე.

დადებითად უნდა შეფასდეს შემდეგი: 

 

კანონი აწესებს მამხილებლის ანონიმურობის პრეზუმციას. კერძოდ მხილება არის ანონიმური თუ განმცხადებელი წერილობითი ფორმით არ გამოხატავს საწინააღმდეგო ნებას;

  • დაშინების, იძულების, დამცირების თუ ხვა კანონსაწინააღმდეგო მოპყრობისგან დაცულია არამარტო განმცხადებელი, არამედ მისი ახლო ნათესავებიც;
  • მეტიც, მამხილებელი და მისი ახლო ნათესავები სარგებლობენ დაცვით იმ შემთხვევაშიც კი, თუკი მათ მიერ მიწოდებული ინფორმაცია მცდარია. რა თქმა უნდა, ამ შემთხვევაში, ინფორმაციის მცდარი ბუნების შესახებ არ უნდა იყოს წინასწარ ცნობილი განმცხადებლისთვის;
  • აღმოიფხვრა ორაზროვნება მხილების ფორმასთან დაკავშირებით და ხაზგასმით აღინიშნა, რომ მხილება შეიძლება განხორციელდეს როგორც წერილობით, ისე ზეპირად, ელექტრონულად, ტელეფონით ფაქსით ან სხვა;
  • დაწესდა განსხვავებული ნორმები იმ შემთხვევისთვის როდესაც მხილება ეხება საქართველოს თავდაცვისა და შსს სამინისტროს სისტემებს;
  • ტერმინი „მხილების საჩივარი“ შეიცვალა ტერმინით „მხილების განცხადება“, რაც იურიდიული შინაარსიდან გამომდინარე მეტად გამართულია.  

 

მიუხედავად ზემოაღნიშნული სიახლეებისა, საქართველოს კანონმდებლობაში კვლავ არსებობს მხილების ინსტიტუტთან დაკავშირებული რიგი ფუნდამენტალური და მნიშვნელოვანი ხარვეზებისა,  კერძოდ:

 

  • არ არსებობს მამხილებლის ინსტიტუტის მომწესრიგებელი დამოუკიდებელი საკანონმდებლო აქტი და აღნიშნული წარმოადგენს „საჯარო სამსახურში ინტერესთა შეუთავსებლობისა და კორუფციის შესახებ კანონის ნაწილს“. შესაბამისად საკითხი არსებული კანონმდებლობით მხოლოდ ფრაგმენტულად არის მოწესრიგებული;
  • კანონის თანახმად, მამხილებელს შეიძლება წარმოადგენდეს მხოლოდ მოქმედი ან ყოფილი საჯარო მოსამსახურე. საუკეთესო საერთაშორისო პრაქტიკასთან შედარებით (აშშ, დიდი ბრიტანეთი, კანადა, იაპონია) აღნიშნული წრე არის ვიწრო. კერძოდ, ის არ მოიცავს ექსპერტებს სპეციალისტებს, მოხალისეებს, რომლებიც გარკვეული პერიოდის განმავლობაში მუშაობდნენ ამა თუ იმ საჯარო უწყებისთვის, ასევე კანონის მოქმედების გარეთ რჩებიან კერძო სექტორში დასაქმებული პირები (ეს უკანასკნელი, სწორედ იქიდან გამომდინარეობს, რომ საკითხი საჯარო სამსახურში ინტერესთა შეუთავსებლობისა და კორუფციის შესახებ კანონით არის მოწესრიგებული);
  • გაუმართლებელია კანონმდებლის მიერ დაწესებული შეზღუდვა, რომლის თანახმადაც, მამხილებელს, უფლება აქვს მიმართოს სამოქალაქო საზოგადოებასა და მედიას მხოლოდ განცხადების განმხილველი ორგანოს მიერ გადაწყვეტილების მიღებიდან ორი თვის გასვლის შემდეგ. მნიშვნელოვანია მამხილებელს გააჩნდეს ქმედების თავისუფლება იმ შემთხვევაში, როდესაც განცხადების განმხილველი ორგანო უსაფუძვლოდ აჭიანურებს საკითხზე გადაწყვეტილების მიღებას ან/და სახეზეა უმოქმედობა; 
  • კანონმდებლობა არ იცნობს მამხილებლისთვის ზიანისა და ისეთი ხარჯების ანაზღაურების მექანიზმს, როგორიცაა ადვოკატის გასამრჯელო, სასამართლო ხარჯები და სხვა;

 

საკანონმდებლო რეგულაციებზე არანაკლებ მნიშვნელოვანია მათი პრაქტიკაში ეფექტური იმპლემენტაცია. ამისთვის, სხვთა შორის მნიშვნელოვანია, ჩატარდეს შესაბამისი ცნობიერების ასამაღლებელი ტრეინინგები, გამარტივდეს მხილება ისეთი ტექნიკური საშულებების შექმნის გზით, როგორიცაა სპეციალური ცხელი ხაზი და ონლაინ კონსულტაცია.  ამასთან, შესაბამისმა ორგანოებმა რეგულარულად უნდა გამოაქვეყნონ ინფორმაცია მხილების შემთხვევების შესახებ რათა გაიზარდოს საკითხზე საზოგადოებრივი კონტროლი. 

 

სხვა მასალები ამ თემაზე
სიახლეები

არქივები და კონსპირაციის თეორები: ბულგარეთის მართლმადიდებლური ეკლესიის მაგალითი

17.09.2021

OGP-ის ადგილობრივი პროგრამის წევრი საქართველოს თვითმმართველი ერთეულების სამოქმედო გეგმების მიმოხილვა

17.09.2021

პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის უფლების დარღვევა - სისტემური გამოწვევა საქართველოსთვის

16.09.2021

IDFI „საერთო სასამართლოების შესახებ“ საქართველოს ორგანულ კანონში შესატან ცვლილებებს აფასებს

16.09.2021
განცხადებები

IDFI ფარული მასალების გავრცელებას ეხმიანება

17.09.2021

IDFI-ის განცხადება გენერალური პროკურორის არჩევის წესის ცვლილებასთან დაკავშირებით

08.09.2021

ევროკავშირის დახმარებაზე უარი საქართველოს ევრო-ატლანტიკური კურსიდან გადახვევის ღია დეკლარირებაა

31.08.2021

ვახო სანაიას საქმეზე მართლმსაჯულება სათანადოდ არ აღსრულებულა

25.08.2021
ბლოგპოსტები

პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის უფლების დარღვევა - სისტემური გამოწვევა საქართველოსთვის

16.09.2021

სახელფასო პოლიტიკა თვითმმართველობებში და პრემიერის დაპირება

12.08.2021

ფართოზოლოვანი ინფრასტრუქტურის სახელმწიფო პროგრამის საპილოტე პროექტი ოზურგეთში

13.05.2021

მოსაზრებები სამუსლიმანო საქართველოს სახელმწიფოებრივ კუთვნილებასთან დაკავშირებით

10.03.2021